Tag: landgoed

Een leven vol Rijtuigen – Nationaal Rijtuigmuseum Nienoord Leek

Nationaal Rijtuigmuseum op Nienoord, Leek, bestaat zestig jaar. Daarom is er een jubileumtentoonstelling met allerlei extra activiteiten. Zoals kunst maar ook een nieuwe opstelling van rijtuigen met een bijzonder verhaal.

Vrienden van ons die we lang niet hadden gezien waren het weekend over en samen hebben we Nienoord bezocht. Wat de expositie extra interessant maakte was dat we ook in het depot (onder begeleiding van een gids) mochten rondkijken en zo ook een inkijkje kregen in het restauratieverhaal van veel koetsen. Wij waren de enigen die zich hadden aangemeld voor deze blik in het depot op het moment van de tour (een eerdere tour waren er anderen) dus kregen we met z’n vieren een rustige rondgang langs de koetsen in het depot en op de bovenverdieping van het landhuis Nienoord. Bijzonder interessant!

Ik ben in mijn leven al heel wat keren op Nienoord geweest, maar het depot had ik nog nooit gezien. En de expositie bevatte zoals gezegd bijzondere stukken. Zoals de bovenstaande wagen van een circusartiest. En niet zomaar een circusartiest; dit is de wagen van een “Lilliputter”. Eigenlijk een (lelijke) bijnaam voor iemand die achondroplasie (dwerggroei) heeft.

Vaak moesten ze maar zien hoe ze aan de kost kwamen en meestal leidde dat er toe dat ze in het circus terecht kwamen. Het karretje leek wel een speelgoed-rijtuigje!

Ook in het depot bijzondere rijtuigen, zoals de sjees van wijlen Koningin Wilhemina, de rijtuigen van Keizer  Wilhem II, die op Huis Doorn woonde, en nog een aantal andere rijtuigen van onder andere het Koninklijk Huis.

Natuurlijk bezochten we ook de schelpengrot – altijd leuk al was het maar vanwege de mythe er over die nog altijd in stand wordt gehouden. Maar ook deden we even de knechtenkamer aan, boven de paardestal. Nooit geweten dat die er zat en het geeft een goede indruk hoe de knechten moesten leven. Minimalistisch, zouden we tegenwoordig zeggen..

Ondanks het regenachtige weer dus zeer geslaagd. De expositie is nog deze maand (Oktober). Na ons bezoek aan Nienoord overigens nog een (hele late) lunch genoment bij Op de Dam, een echte aanrader!

Meer informatie: website Museum Nienoord

 

Borg Verhildersum, Arbeidershuisje en Museumboerderij in Leens (Groningen)

Borg Verhildersum in Leens is een “steenhuis” in het Groninger Hogeland met een rijke historie. De eerste bouwwerken dateren van de 13e eeuw. De Groninger Borgen zijn eigenlijk wat men in de rest van het land vaak kastelen noemt. Sommige zijn ook echt (als) kastelen, bijvoorbeeld de Fraeylemaborg. Borg Verhildersum zou je een “klein kasteeltje” kunnen noemen.

In het kader van de Dag van het Kasteel was de borg open op 2e pinksterdag en dus een mooie gelegenheid voor de echtgenote en mij om daar op bezoek te gaan. Ik was er voor ’t laatst geweest in mijn kindertijd, toen ik een jaar of 10 à 11 was.

Er is op deze prachtige borg meer te zien dan ik hier kan of ga vertellen. Heb je ‘m nog nooit bekeken, dan zeker doen. Ben je er misschien jaren geleden geweest (zoals ik): er is veel, ten goede, veranderd en uitgebreid. Dus zeker nóg een keer een bezoekje waard.

Voor de verandering niet op de fiets. We gingen met de auto. De parkeerplaats stond behoorlijk vol, maar we konden nog net een plekje vinden. Dan ben je weer blij dat je een “stadsauto” hebt!

DE BORG EN TUIN

In de borg vind je een inrichting zoals die in de 19e eeuw gebruikelijk was in deze kringen. Mooie woonkamer, boudoir, keuken uit die tijd.

Het mocht wel wat kosten in die tijd! Maar, en dat beredeneerden mijn vrouw en ik tijdens het rondwandelen, aan de andere kant waren het mensen met hoge functies. Dus: een behoorlijk goed inkomen. De borg zelf was nagenoeg “zelfvoorzienend”. Dus énerzijds een aardige inkomstenstroom, anderzijds weinig kosten voor levensonderhoud. Het pand en personeel daargelaten natuurlijk.

Op de bovenverdieping was een wasinrichting zoals die in die tijd werd gebruikt. Er was ook een raampje dat open kon,.. zo’n kans(je) laat ik niet liggen natuurlijk. Met als resultaat bijgaande foto van (een deel) van de tuin.

In de tuinen diverse beelden van vrouwelijk schoon. Wikipedia weet er het volgende over te melden: “Beeldhouwer, tekenaar en tuinarchitect Eddy Roos leverde tien bronzen vrouwenbeelden in de stijl van de figuratieve abstractie van ‘De Groep’, die de tuin opsieren.

Naast een paar meerkoeten (met kuikens) en veel andere vogels was er ook een stel reigers druk bezig bij de gracht. Volgens mij hadden ze vandaag niet zoveel succes maar ze deden goed hun best en trokken zich niet ál te veel aan van de bezoekers op de Borg. Voor mij een mooie gelegenheid eindelijk eens een mooie shot van een reiger te maken.

HET ARBEIDERSHUISJE

Het arbeidershuisje deed in alles denken aan mijn grootouders en die van mijn vrouw. Want niet alleen stonden er spullen die we nog kenden “van Opa en Oma”, maar zelfs de geur in het huisje was identiek! Hoe dat kan, géén idee.. Maar ik waande me gelijk 40 jaar terug in de tijd. De loper in de hal, de emaille pannen, de weckpotten. Het was er allemaal.

Dit huisje is ingericht zoals men in de rond 1920 leefde. En veel van deze spullen waren bij ouderen nog steeds in gebruik in de jaren ’70 en ’80 van de vorige eeuw.

Het was een armoedig bestaan. Indertijd is het huisje voor 400 gulden gebouwd. Dat was toen een flink bedrag. Voor hoeveel men de grond kocht heb ik niet gelezen. Een jaarloon van een gemiddelde arbeider in die tijd (1880) was rond de 800 gulden. Wat een dagloner, het beroep van de eerste eigenaar, bij een boer verdiende kon ik niet achterhalen.

Wel zie je hierdoor overigens hoeveel ons geld minder waard is geworden (inflatie). Zijn de stichtingskosten voor een woning indertijd ongeveer een half jaarsalaris, tegenwoordig betaal je voor een gemiddelde woning in Nederland tussen de 237.000 en 300.000 euro. Dat is dus zeven jaarsalarissen (uitgaande van modaal inkomen)! Dat betekent dat een woning tegenwoordig 14x zoveel kost als in die tijd. Of, anders gezegd, dat ons huidige geld nog maar 1/14e van de waarde heeft van toen… — maar dat terzijde.

BOERDERIJMUSEUM

Naast de Borg en het arbeidershuisje is er ook een prachtige boerderij aan het landgoed toegevoegd. De boerderij is nu een museum waar je allerlei informatie vindt over hoe boeren vroeger te werk gingen, machines, de veranderingen in het begin van 1900 etc. en daarnaast ook kleding en verhalen over ‘het dagelijkse leven’.

Een mooi opgezette en informatieve tentoonstelling die zeker (ook) de moeite waard is. Al was het alleen al vanwege de prachtige boerderij.

De melkmachine deed bij de boeren zijn intreden, en op het land gebruikten ze “de weidewagen”. Ik ken ‘m uiteraard nog uit m’n jeugd en weet zelfs nog één boer hier in onze regio die er één gebruikt. Eén van de vele ontwikkelingen in de veeteelt die het boeren makkelijker maakte om hun werk te doen. En schaalvergroting te realiseren. Dat het nog nauwelijks gebruikt wordt (waarom eigenlijk niet?!) blijkt wel uit het feit dat zelfs het Algemeen Dagblad een artikel heeft gewijd aan één van de laatste boeren in hte Groene Hart die er mee werkt.

KLASSIEKE AUTO’S EN KERKJE

Richting huis trof ik op de parkeerplaats maar liefst twee klassieke auto’s aan en een prachtige Honda cabrio.

Vooral de Austin Healy 100-6 uit 1958 was een echt rijdend museumstuk en in perfecte staat.

Toen we door Niekerk (Gemeente de Marne) reden viel mijn oog tot slot nog op dit prachtige kerkje. Net als de Borg Verhildersum overigens uit de 13e eeuw!

De middeleeuwse kerk van Niekerk is gebouwd in de 13e eeuw, maar daar valt aan de buitenzijde weinig van te zien. Door een aangebrachte pleisterlaag zijn de middeleeuwse noord- en oostmuur aan het zicht onttrokken. De west- en de zuidmuur zijn bij een grootscheepse hersteloperatie in 1629 opnieuw opgetrokken met gebruikmaking van oude kloostermoppen. Ook deze muren zijn later bepleisterd. In de oostelijke muur zijn de oorspronkelijke siernissen, ondanks de pleisterlaag, duidelijk zichtbaar (zie afbeelding). De herstelwerkzaamheden in 1629 vonden plaats onder verantwoordelijkheid van de borgheer van Asinga en Panser, Evert Lewe, collator van de kerk. – Wikipedia.

FOTO’S

Klik op de foto’s voor vergroting

Nienoord Leek, Rijtuigmuseum, Kerkje Midwolde en Vogelshow

Op Nienoord Leek werd vandaag de ‘Dag van de Levende Geschiedenis’ gehouden. Met historische karakters, demonstraties en andere activiteiten liet men de Gouden Eeuw herleven op Nienoord. Anna van Ewsum was één van de centrale thema’s. Zij arriveerde per koets met haar man Georg Wilhelm von Inn- und Kniphausen, en er was een roofvogelshow met uilen, valken, buizerds en zelfs een zee-arend.

Bezoekers konden per koets de dorpskerk van Midwolde bezoeken, ooit onder het gezag van de heren machthebbers van Nienoord, en het mooie barokke beeldhouwwerk (grafwerk) daar bewonderen. Op het Borgplein waren ook diverse activeiten. En ook de Schelpengrot was open.

Landgoed Nienoord

Historisch heette het landgoed ’t Huis de Nyenoort en was oorspronkelijk gebouwd door de familie van Ewsum in 1525. In 1884 werd Nienoord eigendom van Jonkheer mr. Johan Æmilius Abraham van Panhuys (1836-1907), die de borg in 1884 door de Groninger architect J. Maris liet herbouwen als villa in art nouveau en neoclassicistische stijl. Het nieuwe landhuis was wel fors kleiner dan de oude borg. Alleen de toegangspoort uit 1708 herinnert nog aan de vroegere glorie. (Wikipedia).

Van de oorspronkelijke inrichting is ook niet veel meer over, zelfs niet de inrichting van 1884. Het landgoed wordt commercieel gebruikt en hoewel prachtig vind ik het jammer dat het van binnen alleen boven wat expositieruimte heeft (ook bezocht, zie foto’s hieronder).

Nationaal Rijtuigmuseum

Als je de naam hoort verwacht je een behoorlijk grote collectie te kunnen zien maar dat valt een beetje tegen. Er staan uiteraard prachtige en ook unieke rijtuigen, daar niet van. Maar heel groot is het niet. Mooi rijtuig dat er nu stond was het slederijtuig of sleekoets. Een vorm van belastingontwijking(!) uit vroeger tijd. De Amsterdamse welgestelden moesten namelijk belasting betalen over alles waar wielen onder zat. Wat ze vervolgens deden was een rijtuig in gebruik nemen zonder wielen, een fors uitgevallen slee dus. En dat was belastingvrij. In de zomerperiode hadden ze er waarschijnlijk niet veel aan maar zo kon je in de winter in elk geval goedkoop op pad!

Kerkje Midwolde

De kerk van Midwolde is een van de oudste bakstenen kerken uit de provincie: de oudste delen van de kerk, namelijk het schip en het licht inspringende koor, stammen uit het begin van de 13e eeuw.

Het interieur wordt bepaald door een imposant grafmonument tegen de oostwand van het koor en de rouwborden aan de wanden. Dit grafmonument en de rouwborden zijn van de bewoners van de nabijgelegen borg Nienoord, de Van Inn- en Kniphuisen en Van Ewsum. De rouwborden aan de schipwanden stammen uit 1639 en 1643; het bord bij de ingang van de noordmuur is van Anna van Ewsum. Het grafmonument werd gemaakt door Rombout Verhulst in 1664-69, in opdracht van de jonge weduwe Anna. De liggende figuur voor is haar man Carel Hieronymus van Inn- en Kniphuisen. Anna ligt, iets hoger, achter hem. Anna’s linkerarm rust op de bijbel en haar linkerhand rust op een gevleugelde zandloper, het symbool van de kortstondigheid van dit leven en het onvermijdelijke naderende stervensuur. Anna en haar echtgenoot worden geflankeerd door twee putti, die het (eeuwige) leven (voet op schedel, gezicht afgewend van spiegel) en het vergankelijke leven (slang, oud gezicht en uitgedoofde toorts) symboliseren. De staande figuur links is de tweede echtgenoot van Anna en achterneef van Carel, de in 1709 overleden Georg Wilhelm van Inn- en Kniphuisen (Kerk Midwolde).

Opvallend aan de bank waar de familie in de kerk zat is dat deze gescheiden is van de rest van de kerkgangers (vroeger hadden ze ook een eigen ingang zelfs). Daarnaast is de kerkbank hoger(!) dan de preekstoel. Om maar even het verschil te benadrukken tussen de families die Nienoord in eigendom hadden de predikant… Zoals in die tijd te doen gebruikelijk had de predikant dan ook “niets te vertellen”, de adel bepaalde wie er aangesteld werd en een predikant zou zich het dan ook niet in’t hoofd halen tegen hen in te gaan. Laat staan in de prediking ook maar iets over het gedrag van de hoge heren en dames te zeggen.

Onder het grafmonument bevindt zich een grafkelder, een ruimte waarin diverse familieleden zijn bijgezet. Anna van Ewsum werd zelf 74 jaar oud. Ze verloor bij leven niet alleen haar beide echtgenoten, maar ook al haar (zeven) kinderen, op jonge leeftijd. In het grafgeweld werden diverse kleine kistjes gevonden waarvan lang werd aangenomen dat het resten van haar kinderen waren. Dit bleek een legende te zijn: opschriften op de kistjes wezen uit dat ze de resten bevatten van personen uit de families Van Ewsum en Van In- en Kniphuisen. Zij waren oorspronkelijk op verschillende plaatsen elders begraven, maar op zeker moment allen verzameld en in het familiegraf te Midwolde herbegraven. Het betreft onder andere de roemruchte Beetke van Rasquert, weduwe van Wigbolt van Ewsum († 1554). Zie verder “De Verhalen van Groningen“.

Je kon met de koets naar Midwolde vanaf het landgoed, maar omdat het aan de route voor de terugreis lag voor mij ben ik met de auto daar heen gereden.

Schelpengrot

Ook over de Schelpengrot doet een hardnekkige legende de ronde. De grot zou zijn gemaakt door een meisje dat daar was opgesloten. De waarheid is anders, het is door twee rondreizende Italiaanse kunstenaars gemaakt. De legende is hier te lezen.

Natuurlijk is zoiets laten maken een dure aangelegenheid. De Graaf van Nienoord, Georg Wilhelm von Inn- und Knyphausen, was dan ook puissant rijk. Op zeker moment hadden ze in de 17e eeuw zelfs zoveel grond dat het voor de Graaf mogelijk was over eigen grond van Leek naar Coevorden te reizen!

In de schelpengrot waren op het moment dat ik er kwam verder geen mensen behalve het meisje c.q. de jongedame (ergens rond de 20) dat er zat om de legende te vertellen (op vaste tijden) en natuurlijk moest ze ook op de “grot” letten ingeval er bezoekers binnen kwamen. Ze wist mij de ware geschiedenis te vertellen, die ik natuurlijk interessanter vond dan de legende want die kende ik wel.

Roofvogelshow

Ik kan bijna niet kiezen uit de foto’s van de roofvogels. Maar de bovenste, uiteraard met heel veel geluk genomen, vond ik niet alleen prachtig mooi gelukt maar bovendien ook erg komisch. Met een “Why Me, oh Lord”-blik keek het uiltje mij aan.

De show werd verzorgd door “Beauty and Wings“. Ze hadden in eerste instantie een stuk afgezet voor publiek maar omdat het aantal toeschouwers niet zo groot was mochten we ‘voorbij de draad’ komen en werd het een interessant gebeuren waarbij we ook ruimschoots in de gelegenheid waren foto’s te maken. Kinderen, maar ook volwassenen, werden leuk bij de show betrokken. Het was overigens geen show waarin wilde dieren trucjes moeten doen. De vogeleigenaren willen zoveel mogelijk aansluiten bij de levenswijze van het wilde dier. Met als gevolg dat er ook een valk vandoor ging en even wat langer wegbleef dan gepland, ..

Het Landgoed had ik al vaker bezocht en dit was de belangrijkste reden voor mij om heen te gaan, een mooie gelegenheid, hoopte ik, om mooie foto’s te maken van roofvogels. De meest bijzondere vogel vond ik de Australische Kookaburra (foto boven). Een prachtig diertje! En de kinderen hadden de tijd van hun leven toen hen werd geleerd hoe ze de vogel zijn kenmerkende lachgeluiden konden laten maken. En ook de Kookaburra besloot licht komisch voor mij te poseren (foto boven).

Meer vogels in de fotoselectie hier beneden.

Tuin Nienoord

Tot slot nog de tuin van Nienoord. Een schitterende tuin maar ik heb verder niet zoveel verstand van stijlen en dergelijk op dat gebied. Wat ik kon achterhalen is dat het al lang geleden bij de borg was aangelegd.

Het waren niet alleen hele rijke heren, zoals uit de expositie over Anna van Ewsum duidelijk werd hadden ze ook veel politieke en maatschappelijk invloed. Het is dan, in mijn ogen, ook niet voor niets zo dat uiteindelijk de bevolking in Noord Nederland, maar ook andere delen van het land, in opstand kwam en nadat ze eerste het protestantisme (mede door de machthebbers gestimuleerd) volgenden later het socialisme en zelfs communisme omarmden.

Foto’s

In dit fotoverslag niet zozeer de nadruk op de ‘fotokunsten’ van mij. Ik heb gewoon leuk foto’s willen maken als verslag en voor mijzelf (lang niet alles staat hier onder dan ook). Klik op een foto voor groter formaat.

Landgoed Fraeylemaborg (Slochteren) Dag van het Kasteel

2e Pinksterdag stond in het teken van de Dag van het Kasteel. Eén van de mooiere borgen (kastelen) in Groningen om te bezoeken is Landgoed Fraeylemaborg (Slochteren). Niet alleen kon je het kasteel of de borg bezoeken, ook herleefde de 16e eeuw! Er waren diverse schermutselingen, een veldslag en oefening namelijk.

Tijdens de Pinksterdagen ging de Fraeylemaborg terug naar de roerige tijden van de 16de eeuw. In het park achter de borg zorgde een kampement met ruim 80 historisch geklede bewoners voor opwinding en vermaak. Naast het boeiende kampleven met allerlei demonstraties zijn er schijngevechten, wapenhandelingen en natuurlijk kanonschoten. Dit evenement werd mede georganiseerd in samenwerking met de VKVB, de Vereniging Krijgshistorie Vesting Bourtange. Een groot aantal van hen herkende ik uiteraard (qua gezicht) van de Slag bij Noordhorn.

Het was moeilijk kiezen uit de foto’s die ik gemaakt heb. Het waren er zo’n 120. En dat heb ik terug moeten brengen naar 40 voor deze site want niet alles is even relevant voor deze site en van de borg heb ik van diverse hoeken een foto gemaakt. Een paar hier is wel voldoende.. Een selectie van 70 stuks staat op Google Drive. Mede omdat ik dat belooft heb aan één van de dames van de VKVB.  De moeder van een meisje genaamd Lea (als ik het goed heb onthouden!) die speciaal voor mij ging springen over een stok en daar moesten natuurlijk foto’s van gemaakt worden. Die ze direct daarna op de display wilde bekijken. 🙂

Maar deze foto had de kleine reenacter niet in de gaten!

Na het bezoek aan de Fraeylemaborg ging ik nog een rondje lopen door Slochteren en heb van die mooie plaats nog wat foto’s gemaakt. Helaas de laatste tijd vaak alleen maar in het nieuws door de aardbevingen en de schade daardoor, als gevolg van de gaswinning. Daar heb ik weinig van gezien. Wel dat het (nog steeds) een prachtige omgeving is. Geheel tegen mijn gewoonte heb ik van de kerk van Slochteren géén foto’s gemaakt. Er was te veel bladgroei aan de bomen en daardoor kon ik de kerk zelf niet mooi op de foto krijgen (vond ik).

Terugreis nog even langs de Praxis aan het Damsterdiep in Groningen. Met de smartphone nog even een plaatje geschoten. Wat maken die dingen tegenwoordig toch goede foto’s! Het verbaast me elke keer weer. Hoewel niet gerelateerd plaats ik ‘m toch even (zie boven).

Al met al een zeer geslaagd “Pinksterspektakel” op Landgoed Fraeylemaborg. Zeker voor herhaling vatbaar. De tuin heb ik namelijk maar amper bekeken, zo heb je een reden nog eens te gaan immers?

Google Drive (volledige serie in groot formaat)